Mendelssohns Vioolconcert met Johan Dalene

Over dit programma van Tomáš Hanus en het jonge Zweedse vioolwonder Johan Dalene hangt de slagschaduw van het Derde Rijk: muziek uit Theresienstadt van Ullmann en het in de oorlog verboden Vioolconcert van Mendelssohn.

Een symfonie uit het kamp
De joodse componist Viktor Ullmann beklaagde zich tijdens zijn gevangenschap in het concentratiekamp Theresienstadt niet over de mensonterende leefomstandigheden, maar over het ontbreken van muziekpapier – hij gebruikte de achterzijde van weggegooide deportatielijsten om zijn muzikale invallen vast te houden. Zijn symfonieën noteerde hij in de vorm van pianosonates, met hier en daar een aantekening over de instrumentatie; ze praktisch uitwerken was voor hemzelf uiteraard volkomen zinloos. Op voorbeeldige wijze heeft de Duitse componist Bernhard Wulff de schetsen van Ullmann ontcijferd en uitgewerkt tot volledig overtuigende partituren.

Mendelssohn en Strauss
Dankzij het immense succes van zijn opera Der Rosenkavalier en het symfonische gedicht Also sprach Zarathustra werd Richard Strauss beschouwd als de grootste levende Duitse toondichter. Hij leek onaantastbaar – en gedroeg zich ook zo – maar stond intussen doodsangsten uit om zijn joodse kleinkinderen. Het Vioolconcert van Felix Mendelssohn werd in Amsterdam na vijf jaar van gedwongen zwijgen pas weer gespeeld door het Concertgebouworkest, op 1 september 1945. Solist was toen de joodse concertmeester Jo Hekster.