Mahlerjaar begint met Zesde Symfonie
dinsdag 5 januari 2010
Concerten 29 en 30 januari 2010
Gustav Mahler valt de komende twee jaar extra in de prijzen. In 2010 viert menig programmeur zijn 150e geboortedag. Direct het jaar erop volgt de herdenking van zijn 100e sterfdag. Indertijd waren Mahler en de toenmalige chef-dirigent van het Concertgebouworkest, Willem Mengelberg, met elkaar bevriend. Dit resulteerde in het begin van de Nederlandse Mahlertraditie. Ook de omroeporkesten voeren deze componist regelmatig uit.
Zwaar geschut
Mahlers klassiek opgezette Zesde Symfonie (1903-4) heeft vier delen en duurt ruim 80 minuten. Het orkest is van ongewone omvang met onder meer acht hoorns, zes trompetten en viervoudig hout. Bovendien voegde de componist spectaculaire ‘instrumenten’ toe als een roede, koebellen, een ratel en een flinke voorhamer. Dit zware geschut wordt echter uiterst genuanceerd ingezet. De muziek combineert fluisterzachte passages met heftige uitbarstingen.Tragisch
Overigens zou Mahler in zijn Achtste Symfonie een nog groter orkest voorschrijven. Dit stuk werd Symphonie der Tausend genoemd. De bijnaam ’ voor de Zesde Symfonie komt mogelijk van Mahler zelf. Hij schreef dat ‘… in de Finale het Lot de held... drie (hamer)slagen toebrengt; waarvan de laatste hem velt als een boom.' De laatste en zachtste slag schrapte hij overigens weer. Het was teveel het tarten van het noodlot…Vooruitziende blik
Vreemd genoeg was de componist juist uiterst gelukkig toen hij dit trieste werk schreef. Volgens zijn vrouw Alma was hij met zijn muziek in staat vooruit te kijken in zijn eigen leven. Blijkbaar voelde hij ook dat deze muziek op hemzelf sloeg. Na de generale repetitie was hij zo geëmotioneerd dat hij achter het podium in snikken uitbarstte.Noodlot
Ook zijn Kindertotenlieder schreef Mahler in deze gelukkige periode. Niet lang daarna, in 1907, stierf echter zijn oudste dochter. Ook verloor Mahler zijn aanstelling aan de Wiener Staatsoper en werd bij hem een levensbedreigende hartstoornis geconstateerd. Het weghalen van de laatste klap aan het eind van deze Zesde Symfonie had het noodlot dus niet kunnen afwenden.Volgorde
Over de volgorde van het tweede en derde deel, Scherzo en Andante, blijft discussie bestaan. In deze symfonie componeerde Mahler het Scherzo vóór het Andante. Tijdens de repetities draaide hij dit echter om naar de standaardvolgorde: Andante-Scherzo. Zo is het vervolgens altijd gespeeld. Behalve door Mengelberg met het Concertgebouworkest.Teruggedraaid
In 1919 had weduwe Alma deze dirigent namelijk een telegram gestuurd waarin zij uitdrukkelijk aangaf ‘Scherzo vóór Andante’. Pas in 1963 nam een kritische uitgave dit over. Intussen is het in de jongste uitgave weer teruggedraaid: Andante-Scherzo. Volgens velen is dit muzikaal ook het meest logisch. Het is ook de volgorde die Jaap van Zweden in deze uitvoering aanhoudt. Vele anderen houden echter nog vast aan de ‘oude’ volgorde.Meer Mahler
> 30 januari 2010: Radio Kamer Filharmonie speelt onder meer complete Des Knaben Wunderhorn.> 3-4-5 februari 2010 Groot Omroepkoor en Koninklijk Concertgebouw: Symfonie nr. 3
> alles over de volgorde van de delen van de Zesde Symfonie
Radio Filharmonisch Orkest o.l.v. Jaap van Zweden
Vrijdag 29 januari 2010, 20.15 uur
Inleiding 19.30 uur
Utrecht, Vredenburg Leidsche Rijn
Kaarten € 28,-, met korting € 22,-
De Vrijdag van Vredenburg
TROS klassiek, radio
Rechtstreekse uitzending van beeld én geluid van dit concert via Radio 4.
Zaterdag 30 januari 2010, 20.15 uur
Eindhoven, Muziekcentrum Frits Philips
Kaarten € 19,- tot € 38,-
Programma
Gustav Mahler
Symfonie no.6 in a kl.t. ‘Tragische'
